Trải qua hành trình gần 2 thập kỷ, chỉ số PCI vẫn giữ vững vị thế là chỉ số quốc gia về đánh giá chất lượng điều hành kinh tế. Đến hẹn lại lên, Lễ công bố chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2022 diễn ra vào ngày 11/4 cũng thu hút được nhiều sự quan tâm từ cộng đồng doanh nghiệp, chính quyền các tỉnh cũng như giới truyền thông. Kết quả PCI 2022 lại càng trở nên nóng hơn nữa khi năm nay chứng kiến nhiều thay đổi bất ngờ.
Đầu tiên, năm 2022 VCCI chính thức triển khai Chỉ số Xanh cấp tỉnh (PGI) như một hợp phần về môi trường được tích hợp trong điều tra PCI 2022. Chỉ số PGI được công bố thường niên và sẽ trải qua một lộ trình thử nghiệm, hoàn thiện và phát triển, với mong muốn đây sẽ là một công cụ chính sách hữu ích, có thể bổ trợ chỉ số PCI để thúc đẩy cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh thân thiện môi trường đảm bảo phát triển bền vững tại Việt Nam trong thời gian tới. Chỉ số PGI được xem như là một nỗ lực của VCCI để đón đầu xu hướng phát triển bền vững, bảo vệ môi trường của Việt Nam mà cộng đồng thế giới đang kêu gọi mạnh mẽ trong các năm gần đây.
Thứ hai, báo cáo PCI 2022 chỉ công bố 30 tỉnh, thành phố nhóm trên của bảng xếp hạng. Điều này một phần nhằm giảm bớt áp lực cho các tỉnh, thành phố nhóm dưới. Mặt khác, bảng xếp hạng với mục đích để tuyên dương, tạo động lực để các địa phương phấn đấu, cải thiện chứ không nhằm xếp hạng, phân cao thấp. Điểm số hay thứ hạng PCI chỉ là con số thể hiện kết quả cuối cùng. Quan trọng hơn, PCI là bộ chỉ số được điều tra công khai, khoa học nhằm định lượng chất lượng điều hành kinh tế của các địa phương ở từng lĩnh vực cụ thể.
Nhiều địa phương quá chú trọng vào thứ hạng, điểm số mà quên đi mục đích thật sự của PCI là để lượng hóa những thứ vô hình (chất lượng điều hành kinh tế). Sự cải thiện của môi trường kinh doanh phụ thuộc vào nhiều yếu tố và cần sự nỗ lực, quyết tâm trong dài hạn để đi đến kết quả. Để thực chất cải thiện môi trường kinh doanh, chính quyền cần đi sâu hơn vào từng chỉ số thành phần, cách đánh giá, sự thay đổi của từng chỉ số qua thời gian để thật sự hiểu rõ những điểm mạnh, yếu của chính mình. Bản chất của PCI là một công cụ chính sách, việc sử dụng công cụ như thế nào cho đúng, cho hiệu quả phụ thuộc vào từng địa phương.
Thứ ba, báo cáo PCI năm nay ghi nhận sự thay đổi lớn về thứ hạng lẫn điểm số của các tỉnh, thành phố. Quảng Ninh tiếp tục là địa phương dẫn đầu PCI năm thứ 6 liên tiếp. Hiện tại, Quảng Ninh được xem như là một thương hiệu về môi trường kinh doanh thông thoáng, thân thiện của cả nước với nhiều mô hình cải cách đi đầu như Trung tâm hành chính, DDCI, café doanh nhân,... Hai tỉnh Bắc Giang và BRVT cũng tạo được dấu ấn khi lần đầu tiên góp mặt vào top 5 PCI cả nước. Trong đó, Bắc Giang đã có bước nhảy vọt về cả thứ hạng lẫn điểm số.
Thứ tư, mặc dù đại dịch Covid-19 đã qua đi nhưng những tác động tiêu cực kinh tế - xã hội vẫn còn dai dẳng. Mặc dù thị trường tiêu thụ lớn của Việt Nam là Trung Quốc đã mở cửa trở lại nhưng tình trạng đơn hàng của doanh nghiệp vẫn chưa có những chuyển biến tích cực. Ngoài ra, tình hình thế giới vẫn còn đối mặt với nhiều biến động như chiến tranh, khủng hoảng năng lượng, sự sụp đổ của các tổ chức tài chính, lạm phát tăng cao… Trước bối cảnh đó, sức khỏe của doanh nghiệp cũng bị giảm sút dẫn đến yêu cầu đối với chính quyền địa phương có phần khắt khe hơn.
Tại vùng ĐBSCL, kết quả PCI ghi nhận sự vươn lên ngoạn mục của Hậu Giang, Trà Vinh, Sóc Trăng. Ngoài ra, Long An, Bến Tre và Kiên Giang cũng là các địa phương có sự cải thiện về thứ hạng lẫn điểm số. Như vậy, vùng ĐBSCL vẫn duy trì được 5 vị trí trong nhóm 20 tỉnh, thành phố dẫn đầu PCI của cả nước. Bên cạnh PCI, Trà Vinh cũng là địa phương dẫn đầu của chỉ số PGI vừa được triển khai ở năm 2022.
Trong năm nay, Hậu Giang trở thành điểm sáng về cải thiện PCI lẫn kinh tế của vùng. Ngoài mức thăng hạng vượt bậc ở chỉ số PCI (tăng 26 bậc), Hậu Giang cũng là địa phương có tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2022 và Quý I 2023 trong nhóm cao nhất cả nước. Kết quả nổi bật của Hậu Giang không đến từ ngắn hạn mà trải qua cả quá trình nỗ lực của chính quyền các cấp. Ở năm 2019, Hậu Giang là địa phương đầu tiên thực hiện đánh giá DDCI tại vùng ĐBSCL. Kết quả DDCI được Lãnh đạo tỉnh chỉ đạo làm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả công tác của cán bộ sở ngành, cấp huyện và đưa chỉ tiêu phát triển doanh nghiệp vào văn kiện Đại hội Đảng cấp huyện phân công cho từng huyện về phát triển doanh nghiệp trên địa bàn.
Bên cạnh đó, trong định hướng phát triển của Hậu Giang, tỉnh cũng đã xác định cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, cải cách thủ tục hành chính là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Hậu Giang trong nhiệm kỳ 2020 – 2025. Trong đó, thường xuyên đổi mới phương pháp điều hành của chính quyền; quan tâm xây dựng bộ máy chính quyền các cấp tinh gọn, hoạt động minh bạch, hiệu lực, hiệu quả theo phương châm “kiến tạo, đồng hành, phục vụ người dân và doanh nghiệp”.
Qua quá trình làm việc với các địa phương, VCCI Cần Thơ nhận thấy một số sự lệch pha nhất định giữa chính quyền các cấp. Tình trạng “trên nóng, dưới lạnh" vẫn còn tồn tại khiến cho nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh của các địa phương không đạt được kết quả như mong đợi.
Điểm số PCI trung bình vùng ĐBSCL qua các năm. Nguồn: Dữ liệu PCI các năm
Lâu nay, vùng ĐBSCL vẫn luôn tự hào có môi trường kinh doanh là thế mạnh khi kêu gọi đầu tư, thu hút doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu như 10 năm trước (2012), điểm PCI trung bình của ĐBSCL có sự cách biệt rõ rệt so với trung bình cả nước và các vùng kinh tế khác. Thì trong các năm gần đây, xu hướng hội tụ điểm số đã khiến lợi thế về môi trường kinh doanh của ĐBSCL dần phai nhạt.
Nhìn chung, điểm PCI trung bình của ĐBSCL tăng nhẹ so với năm trước nhưng vẫn chưa quay lại mốc trước dịch bệnh (năm 2019). Điểm số và thứ hạng của các địa phương trong vùng cũng có nhiều biến động lớn, cả tích cực lẫn tiêu cực. Sự thay đổi về trọng số của các chỉ số thành phần ở năm 2022 cũng là một trong những nguyên nhân gây giảm điểm của vùng ĐBSCL. Theo đó, CSTP Tính minh bạch là thế mạnh của vùng trong nhiều năm qua bị giảm trọng số, từ 20% xuống còn 5%. Mặt khác, các CSTP không phải là thế mạnh của ĐBSCL như Tính năng động và tiên phong của chính quyền tăng trọng số từ 5% lên 15%; và Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp có trọng số không thay đổi nhiều (từ 20% còn 15%).
Trong giai đoạn mới với nhiều biến động cả trong và ngoài nước, cùng với sức chống chọi của doanh nghiệp tại ĐBSCL còn yếu thì sự quan tâm, hỗ trợ từ chính quyền các cấp càng phải được chú trọng. Các hoạt động cải thiện môi trường kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp cần được thay đổi theo hướng thực chất, chú trọng chất lượng để có thể giúp doanh nghiệp vượt qua những khó khăn sắp tới. Ngoài ra, cần làm rõ các hoạt động cải thiện môi trường kinh doanh cần sự quyết tâm, kiên trì trong trung và dài hạn để đạt được kết quả thực sự.
Với sự phê duyệt Quy hoạch vùng ĐBSCL, các dự án cao tốc trọng điểm cùng các lợi thế tự nhiên sẵn có, ĐBSCL đang đứng trước nhiều cơ hội để phát triển bền vững, hướng đến mục đích trở thành vùng kinh tế năng động, hiện đại đóng góp lớn vào nền kinh tế của đất nước. Để đạt được những mục đích đó, chính quyền địa phương cần chuẩn bị sẵn sàng để nắm bắt cơ hội trong tương lai, mà môi trường kinh doanh là một yếu tố không thể thiếu.
Phòng Tư vấn
